Islomda Er va Xotin Tanlash Mezonlari: Solih Oila Quriish Qo'llanmasi

Islomda er va xotin tanlash mezonlari shunchaki avloddan-avlodga o‘tib kelayotgan ijtimoiy maslahatlar emas, balki mehr va rahm-shafqat asosida barqaror oila qurilishini ta’minlash uchun din belgilagan aniq qoidalardir.
Islomda nikoh o‘tkinchi munosabat emas, balki hayot qiyinchiliklariga bardosh bera oladigan mustahkam musulmon oilasini qurishga qaratilgan jiddiy ahddir.
Shuning uchun shariat sherik tanlashning to‘g‘ri asoslarini belgilashga alohida e’tibor qaratgan, toki qaror faqat his-tuyg‘ularga emas, balki ong va hikmatga asoslangan bo‘lsin.
Ushbu maqolada biz Islomda er va xotin tanlashning eng muhim mezonlarini shariat qoidalari va muvaffaqiyatli oilaviy hayotni ta’minlaydigan tarbiyaviy me’yorlarga muvofiq batafsil ko‘rib chiqamiz.

Din va shariatga rioya qilish tanlov asosi

Islomda er va xotin tanlash mezonlari haqida so‘z borganda, din mezoni birinchi o‘rinda turadi, chunki u boshqa sifatlar quriladigan asosiy tayanchdir.

Farz ibodatlarni ado etish va haromdan yiroq bo‘lish.

Dinni to‘g‘ri tushunishdan kelib chiqadigan go‘zal axloq.

Nikohdan oldin va keyin munosabatlarda Allohning chegaralariga hurmat.

Farzandlarni sog‘lom islomiy tarbiya bilan tarbiyalash qobiliyati.

Itoat va taqvo asosida uy qurishga intilish.

Diniy jihatdan to‘g‘ri bo‘lgan sherikni tanlash kelishmovchiliklarni boshqaradigan va oilaviy hayot yo‘nalishini tartibga soladigan aniq axloqiy mezon mavjudligini ta’minlaydi.

Go‘zal axloq va yaxshi muomala

Islomda er va xotin tanlashning eng muhim mezonlaridan biri – boshqa tomonning go‘zal axloqqa ega bo‘lishidir, chunki axloq fe’l-atvor farqlari paytida munosabatni saqlab qoladi.

So‘zda va amalda halollik va ishonchlilik.

O‘zaro hurmat va boshqa tomonni kamsitmaslik.

G‘azabni nazorat qilish qobiliyati.

Muomalada muloyimlik va qo‘pollikdan yiroq bo‘lish.

Qiyin vaziyatlarda mas’uliyatni o‘z zimmasiga olish.

Go‘zal axloq to‘g‘ri tarbiyani aks ettiradi va hurmat hamda tushunish muhitida oilaviy hayot davomiyligining kafolati hisoblanadi.

Turmush o‘rtoqlar o‘rtasidagi moslik

Moslik Islomda er va xotin tanlash mezonlari doirasidagi muhim ustunlardan biri hisoblanadi, chunki u tomonlar o‘rtasida intellektual, ijtimoiy va psixologik darajada ma’lum uyg‘unlikni ta’minlaydi.

Moslik to‘liq o‘xshashlikni anglatmaydi, balki erkak va ayol o‘rtasidagi tabiiy farqlarga qaramay tushunish va yaqinlashish qobiliyatini bildiradi.

Turmush o‘rtoqlar o‘rtasida umumiy jihatlar qancha ko‘p bo‘lsa, hayot shuncha barqaror va osoyishta bo‘ladi.

Diniy va fikrlash darajasidagi yaqinlik.

Har ikki tomonning kelajak maqsadlarining aniqligi.

Imkon qadar shaxsiy xususiyatlarda moslik.

Ijtimoiy muhit va oilaviy odatlarda yaqinlik.

Muloqot qilish va kelishmovchiliklarni yetuk tarzda hal qilish qobiliyati.

Moslikka erishish kelajakdagi to‘qnashuvlarning keskinligini kamaytiradi va munosabatni umumiy tushuncha hamda hayotga aniq qarash asosida quradi.

Mas’uliyatni ko‘tara olish va yetuklik

Islomda er va xotin tanlash mezonlari mavzusini ko‘rib chiqishda mas’uliyat omilini e’tiborsiz qoldirib bo‘lmaydi, chunki nikoh individual hayotdan to‘liq hamkorlikka o‘tishni anglatadi va u fikrlash hamda xulq-atvorda ong va yetuklikni talab qiladi.

Mas’uliyatsiz sherik oila ichida doimiy beqarorlikka sabab bo‘lishi mumkin, yetuk inson esa kelishmovchiliklarni boshqarib, hayot yuklarini barqarorlik va muvozanat bilan ko‘tara oladi.

Uy xarajatlarini ko‘tarish va uy ishlarini boshqarishga tayyorlik.

Shoshilinchlikdan yiroq, muvozanatli qarorlar qabul qilish qobiliyati.

Tanlov natijalarini qabul qilish va mas’uliyatdan qochmaslik.

Kelishmovchiliklarni tinchlik bilan, keskinlashtirmasdan boshqarish.

Nikoh vaqtinchalik tajriba emas, balki uzoq muddatli majburiyat ekanini anglash.

Haqiqiy yetuklik qiyin vaziyatlarda namoyon bo‘ladi, shu sababli bu mezon munosabatning davomiyligi va barqarorligini ta’minlaydigan eng muhim ustunlardan biridir.

Yaxshi obro‘ va sog‘lom kelib chiqish

Islomda er va xotin tanlash mezonlari ta’kidlaydigan muhim jihatlardan biri yaxshi obro‘ va sog‘lom kelib chiqishga e’tibor qaratishdir, chunki inson ko‘pincha o‘z muhiti va tarbiyasidan ta’sirlanadi.

Barqaror va aniq qadriyatlarga ega oilada ulg‘aygan sherikni tanlash uning muomalasi va oilaviy hayotga bo‘lgan hurmatiga bevosita ta’sir qiladi.

Obro‘ shunchaki odamlar orasida tarqalgan gap emas, balki haqiqiy xulq-atvor va kundalik munosabatlarning ko‘rsatkichidir.

Odamlar orasidagi yaxshi xulq haqida surishtirish.

Axloqiy qaydlarning nomaqbul xatti-harakatlardan xoli ekaniga ishonch hosil qilish.

Boshqa tomonning qadriyat va hurmat asosida shakllangan muhitda ulg‘ayganligi.

Oilani sadoqat va to‘g‘rilik nuqtai nazaridan obro‘si.

Munosabatlarda aniqlik va shaxsiyatda qarama-qarshiliklarning yo‘qligi.

Yaxshi obro‘ni tekshirish ishonch va xotirjamlik asosida qurilgan munosabatni shakllantirishga yordam beradi va Islomda er va xotin tanlash mezonlarini ongli ravishda qo‘llashda muhim qadam hisoblanadi.

Psixologik qabul va qalb xotirjamligi

Islomda er va xotin tanlash mezonlari doirasida ahamiyati kam bo‘lmagan jihatlardan biri psixologik qabul masalasidir, chunki nikoh faqat tashqi mezonlarga emas, balki ichki xotirjamlik va boshqa tomonga nisbatan ishonch hissiga ham asoslanadi.

Qabul muhabbatni yuzaga keltiradi, muhabbat esa fe’l-atvor va sharoitlar farqiga qaramay munosabat davom etishining asosidir.

Suhbat va muomala paytida qulaylik hissi.

Shariat doirasida qonuniy jozibaning mavjudligi.

Umumiy kelajak haqida o‘ylaganda xotirjamlik hissi.

Tashqi ko‘rinish va qiyofani sun’iyliksiz qabul qilish.

Hayotni boshqa tomon bilan davom ettirishga samimiy istak.

Psixologik qabul munosabatga boshidan kuchli turtki beradi va keyinchalik ko‘plab to‘siqlarni yengib o‘tishga yordam beradi, shu sababli u aql va qalbni uyg‘unlashtiruvchi muhim omil hisoblanadi.

Qaror oldidan maslahat va istixora

Islomda er va xotin tanlash mezonlari yakuniy qarordan oldin Alloh Taologa murojaat qilish va hikmat hamda tajribaga ega insonlardan maslahat so‘rash bilan to‘ldiriladi.

Nikoh taqdiriy qadam bo‘lib, u faqat his-tuyg‘ularga yoki tezkor taassurotga asoslanmasligi kerak.

Maslahat kengroq qarash beradi, istixora esa tanlov Allohning yordamida amalga oshirilganiga qalb xotirjamligini beradi.

Ishonchli va tajribali insonlardan boshqa tomon haqida so‘rash.

Ota-onalar va dono insonlarning maslahatlarini tinglash.

Samimiy niyat bilan istixora namozini o‘qish va yengillik so‘rash.

Shoshilmaslik va qaror qabul qilishda sabrli bo‘lish.

Ratsional fikrlashni Allohga tavakkul bilan birlashtirish.

Musulmon sabablarni qo‘llash bilan birga Allohga murojaat qilganda, Islomda er va xotin tanlash mezonlarini hikmat va tavakkul o‘rtasida muvozanat yaratadigan tarzda to‘liq qo‘llagan bo‘ladi, bu esa oilaviy hayotda muvaffaqiyat va barqarorlik imkoniyatlarini oshiradi.